Niemand weet uit eigen ervaring hoe de wereld er in 1901, ten tijde van de oprichting, uitzag. Wassenaar was een dorp met 3.561 inwoners (nu ruim 26.000). Er reed toen nog geen elektrische tram tussen Wassenaar en Den Haag. In kasteel Oud-Wassenaar kon je logeren voor € 1,60, een ontbijt kostte 35 eurocent en een diner € 1,60. De kerk stond nog bijna in het midden van het dorp aan het Plein met de dorpspomp, de notabelen woonden aan en rond het Plein, de burgemeester in het Baljuwhuis, de dokter in de dokterswoning en de dominee in de pastorie.
In januari 1901 werd muziekvereniging Excelsior opgericht in de keuken van de familie De Smit aan het Plein. De aanleiding hiervoor was dat een groepje mannen een loterijclubje hadden en een prijs in de loterij wonnen. De al bestaande wens om een muziekvereniging op te richten kwam nu in beeld. De oprichters omschreven het doel van Excelsior: 'De Vereniging stelt zich ten doel de beoefening der instrumentale muziek'.
Toen Excelsior werd opgericht was het een kleine vereniging. De vereniging groeide in de jaren uit tot een gezonde vereniging. Oude foto's getuigen daarvan. Excelsior is niet 'wereldberoemd', maar een zekere bekendheid heeft zij wel. Een orkest bekend maken is al een hele prestatie, maar die bekendheid te behouden is een veel zwaardere opgave.
Gedurende de jaren zijn er verschillende dirigenten geweest. Oudere Wassenaarders herinneren zich nog de namen van de kapelmeester De Smit en van de dirigenten Veerman, Van Vessum, De Zwart, Brilleman, Van der Spek en Ruud Welle.
Dirigent Brilleman leidde het orkest ruim 25 jaar en bracht het orkest in een hogere klasse. Zijn opvolger, Clemens van der Spek, benadrukte de persoonlijke verantwoordelijkheid van de musici. Ruud Welle heeft jarenlang de traditie van Excelsior voortgezet en de vereniging in de vaandelafdeling gehouden. Ruud Welle werd opgevolgd door Dick van der Plas. Na Dick van der Plas kwamen Vincent van den Bijlaard, Henk Oenema en Geert Schrijvers, de huidige dirigent. Allemaal hebben ze ervoor gezorgd dat Excelsior tot op de dag van vandaag in de hoogste divisie van de amateur-blaasmuziek is gebleven, een prestatie van formaat!
In de eerste dertig jaar van haar bestaan werd in tal van ruimtes gerepeteerd. Men begon in de keuken van de familie De Smit en daarna in zaaltjes bij cafés, een werkplaats van een bedrijf, het gebouwtje Sjalom aan de Duinrellweg en ook in het zaaltje boven het toenmalige Centraal Theater (waar vroeger Astra in de Langstraat was gevestigd).
In de jaren dertig kreeg Excelsior de beschikking over Schoolstraat 9. In het pand uit 1744 (de vroegere Ooststraat geheten) was eerst een lagere school gevestigd "De Ambachts en Dorpsschool van Wassenaar en Zuytwijck". Later was er de PTT in gevestigd met de eerste Wassenaarse telefooncentrale.
Het gebouw werd in 1989 grondig gerenoveerd en daardoor beschikte de muziekvereniging Excelsior over een mooie repetitieruimte.
© Excelsior Wassenaar 2026
